Jak obliczyć emisje wbudowane CBAM?Metodologia i wartości domyślne

Emisje wbudowane (embedded emissions) to łączna ilość gazów cieplarnianych — przede wszystkim CO₂ — wyemitowana podczas produkcji importowanego towaru. To nie jest emisja z transportu ani z Twojej działalności w Polsce, lecz emisja „zaklęta" w samym produkcie, powstała w instalacji, w której go wytworzono. W sprawozdaniu CBAM raportuje się je w tonach CO₂ przypadających na importowany towar.

Emisje wbudowane dzielą się na dwie kategorie, które trzeba rozróżniać, bo od nich zależy zakres danych zbieranych od dostawcy:

Sposób obliczania emisji wbudowanych nie jest dowolny — reguluje go metodyka unijna, która ewoluowała w trzech etapach fazy przejściowej. Zasadą docelową jest metoda unijna oparta na danych rzeczywistych z instalacji, w której wyprodukowano towar. Wartości domyślne były rozwiązaniem wyłącznie na start, stopniowo wygaszanym.

Trzy etapy metodologii wyglądają tak:

Skoro od 2025 r. liczą się dane rzeczywiste, kluczowym zadaniem importera jest zdobycie ich od instalacji, w której wyprodukowano towar — najczęściej u dostawcy spoza UE. To zwykle najtrudniejszy element całego procesu: zagraniczny producent nie zawsze zna wymogi CBAM i nie zawsze chętnie dzieli się danymi.

Komisja Europejska udostępnia w tym celu ujednolicony szablon komunikacji (communication template) — arkusz, w którym instalacja uzupełnia emisje bezpośrednie i pośrednie zgodnie z metodyką unijną. Praktyczny schemat pozyskania danych wygląda tak:

Co jest specyficzne per sektor — w skrócie:

Wartości domyślne (default values) to wskaźniki emisji publikowane przez Komisję Europejską, których używa się, gdy nie dysponuje się danymi rzeczywistymi. W fazie przejściowej były wygaszane: w pełni dopuszczalne do 31 lipca 2024 r., a od sierpnia do grudnia 2024 r. — tylko do maksymalnie 20% emisji wbudowanych. Od 2025 roku obowiązuje wyłącznie metodyka unijna oparta na danych rzeczywistych, więc wartości domyślne nie są już podstawowym, samodzielnym rozwiązaniem.

Dlaczego to ma znaczenie kosztowe? Wartości domyślne są ustalane ostrożnościowo — mają zniechęcać do zaniżania emisji, więc odzwierciedlają instalacje o wysokiej emisyjności. W praktyce zwykle są wyższe niż rzeczywiste emisje konkretnej fabryki.

Podstawowy wzór jest intuicyjny — mnożymy emisję jednostkową towaru przez jego masę:

Prześledźmy to na poglądowym przykładzie. Załóżmy, że importer sprowadza 200 ton pewnego wyrobu stalowego, a instalacja producenta wykazała emisję specyficzną na poziomie 2,0 t CO₂ na tonę wyrobu (dane rzeczywiste z szablonu KE):

Gdyby ten sam import rozliczyć wartością domyślną — z założenia wyższą, np. 2,6 t CO₂ na tonę — wynik wyniósłby 200 × 2,6 = 520 t CO₂, czyli o 120 ton CO₂ więcej. W fazie docelowej ta różnica to dodatkowe certyfikaty CBAM do kupienia — stąd realna przewaga danych rzeczywistych.